Rút bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần là quyết định tài chính quan trọng và khó đảo ngược. Nhiều người lao động chỉ nhìn vào số tiền nhận ngay trước mắt mà chưa cân nhắc kỹ những gì sẽ mất đi về lâu dài. Bài viết này giải thích cách tính BHXH một lần theo quy định hiện hành và những điểm cần cân nhắc trước khi quyết định.
1. Công thức tính bảo hiểm xã hội một lần
Mức hưởng BHXH một lần được tính theo công thức:
Mức hưởng = (1,5 × số năm đóng trước 2014 + 2 × số năm đóng từ 2014 trở đi)
× Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH
Trong đó, quy đổi tháng lẻ khi tính số năm đóng như sau:
- Tháng lẻ từ 1-6 tháng được tính tròn là 0,5 năm.
- Tháng lẻ từ 7-11 tháng được tính tròn là 1 năm.
Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH được điều chỉnh theo hệ số trượt giá hàng năm do Nhà nước công bố. Hệ số trượt giá áp dụng cho giai đoạn 2025-2026 là 1,00, tức lương đóng BHXH trong giai đoạn này không được điều chỉnh tăng thêm khi tính bình quân.
2. Ví dụ tính BHXH một lần
Giả sử một người lao động đóng BHXH được 8 năm 4 tháng, toàn bộ thời gian đóng đều từ sau năm 2014, mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH là 8 triệu đồng/tháng:
- Số năm đóng quy đổi: 8 năm 4 tháng → 4 tháng lẻ (1-6 tháng) tính tròn 0,5 năm → 8,5 năm.
- Toàn bộ 8,5 năm đều thuộc giai đoạn từ 2014 trở đi, hệ số nhân 2.
- Mức hưởng = 2 × 8,5 × 8.000.000 = 136.000.000 đồng.
Nếu người này có thêm 3 năm đóng trước 2014 (hệ số nhân 1,5), công thức sẽ cộng thêm phần: 1,5 × 3 × 8.000.000 = 36.000.000 đồng vào tổng mức hưởng.
3. Điều kiện rút BHXH một lần theo Luật BHXH 2024
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thu hẹp đáng kể điều kiện được rút BHXH một lần so với trước đây, nhằm khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu. Các trường hợp phổ biến được rút một lần bao gồm: đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ năm đóng và không tiếp tục tham gia; ra nước ngoài định cư; mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo quy định; hoặc người bắt đầu tham gia BHXH trước thời điểm luật mới có hiệu lực và sau 12 tháng nghỉ việc không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc lẫn tự nguyện, có đề nghị hưởng một lần. Do quy định chi tiết có thể thay đổi và áp dụng theo từng nhóm đối tượng, người lao động nên kiểm tra trực tiếp tại cơ quan BHXH nơi cư trú hoặc tham gia để xác định mình có đủ điều kiện hay không.
4. Cân nhắc thiệt hơn trước khi rút BHXH một lần
- Mất cơ hội hưởng lương hưu hàng tháng khi về già: đây là khoản thu nhập ổn định, được điều chỉnh theo mức sống, đi kèm thẻ bảo hiểm y tế miễn phí suốt thời gian hưởng lương hưu.
- Số tiền nhận một lần thường thấp hơn giá trị đã đóng góp: người lao động đóng 8% lương nhưng công thức tính một lần (1,5 hoặc 2 lần mức bình quân lương mỗi năm) trên thực tế thấp hơn tổng mức đóng khi tính cả phần doanh nghiệp đóng thay (thường 17% lương cho BHXH bắt buộc), nghĩa là người lao động chịu thiệt khi so sánh tổng số tiền đã và đang được đóng góp vào quỹ.
- Mất quyền lợi bảo hiểm y tế khi nghỉ hưu: nếu không đủ điều kiện hưởng lương hưu, người lao động phải tự mua bảo hiểm y tế khi về già, trong khi chi phí y tế thường tăng theo tuổi tác.
- Khó tích luỹ lại thời gian đã rút: nếu sau này quay lại tham gia BHXH, thời gian đóng trước đó đã rút sẽ không được tính cộng dồn cho các quyền lợi đã hưởng.
Nhìn chung, rút BHXH một lần chỉ nên là lựa chọn khi thực sự cần thiết về tài chính trước mắt (ví dụ mất khả năng lao động, cần vốn gấp không thể xoay sở nguồn khác) và người lao động không còn dự định quay lại thị trường lao động chính thức để tích luỹ tiếp thời gian đóng BHXH.
Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, tổng hợp theo quy định pháp luật tại thời điểm biên soạn. Điều kiện và mức hưởng cụ thể có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn thi hành; vui lòng đối chiếu cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc văn bản pháp luật chính thức khi cần áp dụng cho trường hợp cụ thể.